Cuma 1 Ağustos’ta Yıldız Geceleri’nin 35. edisyonu başlıyor. Gökyüzünün okyanuslarını keşfetme şansı sunan bu etkinlik, bir yandan gökyüzünü hayranlıkla izlemek için bir fırsat, öte yandan yıldızlar hakkında toplumda yaygın olan bazı yanılgıları tekrar ele almak için de özel bir an yaratıyor.
Gözle görebileceğimiz tüm yıldızlar tehlikesiz mi, hiç filtre kullanmadan mı bakılır?
Hayır. Gözle bakılması gereken tek yıldız doğrudan filtre olmadan bakılmaması gereken bir yıldız vardır: Güneş. Bunun tek nedeni onun en parlak yıldız olması ya da bize ışık vermesi değildir; esas neden, Güneş’in dünyanın en yakın yıldızı olmasıdır. Güneş, Dünya ile en yakın yıldız olan Proxima Centauri’den 300.000 kat daha yakındır.
Öte yandan, geceleri gökyüzünde görünür olan diğer tüm yıldızlar tehlike yaratmaz. Samanyolu milyarlarca yıldız içerir ve bu galakside bulunan yüzlerce milyar yıldıza karşılık, geceleyin çıplak gözle görülebilen yaklaşık 6.000 yıldız vardır; bu da her yarımküre için yaklaşık 3.000 yıldız demektir.
Bir yıldız kayması—gerçekten patlayan bir yıldız mı, yoksa yıldız tozu mu?
Ne öyle ne de öyle. Bir yıldız kayması bir yıldız değildir. Parlayan bir ışık çakması gibi görünen bu optik olay, aslında uzaydan gelen çok küçük bir kaya parçasının atmosferimize girmesiyle oluşur.
Yıldızlar renkli mi?
Evet, bu doğru. Dikkatli bakıldığında gözle görülebilen bazı yıldızların kırmızı-turuncu tonlarında göründüğünü fark edebiliriz; örneğin Antares, Akrep takımyıldızının “gözü” olarak bilinir. Ancak bir teleskopla bakıldığında bu yıldızlar arasındaki beş temel renk tonunu daha net ayırt ederiz: kırmızıdan maviye uzanan tonlar. Yıldızların rengi, yüzeylerindeki sıcaklığa bağlı olarak değişir.
Kutup yıldızı en parlak mı?
Hayır, bu doğru değil. Kutup Yıldızı en parlak yıldız değildir. Gökyüzündeki en parlak yıldız Sirius’tur; fakat Sirius yalnızca kışın görülebilir. Bu hafta sonunda gözlemlenebilecekler arasından Vega da öne çıkan parlak yıldızlardan biridir ve yaz üçgeninin üyesi olarak bilinir.
Gökyüzüne bakınca zamanda yolculuk yapıyor muyuz?
Evet. Güneş’in ışığı bize ulaşması yaklaşık sekiz dakika sürer. Bu yüzden teleskopla birkaç ışık yılı ötede bulunan bir yıldıza baktığımızda, onu yıllar önceki hâliyle görüyoruz. Yıldızlara bakmak, aslında geçmişe doğru bir yolculuktur.
Bir yıldıza kendi adını vermek mümkün müdür?
Bunun için çeşitli internet siteleri öneride bulunuyor. Türkiye’den de yaz tatilinde görülebilen bir yıldızı “Angélique” olarak adlandırmayı denedim; böyle bir yıldızın gökyüzündeki koordinatlarıyla sertifikalı bir kaydını edinmek isterseniz 117 avro ödemek gerektiğini gördüm. Bu tür kayıtlar gerçek olsa da resmi değildir.
Aslında yıldızların isimleri Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından belirlenen kurallarla yönetilir. Bu tür siteler ise yalnızca hayal satmaktadır; ticari bir hayal, bilimsel hiçbir değeri olmayan bir hayaldir, fakat uzayın kime ait olduğu konusundaki yasal sınırlar içinde zorlayıcı bir dava açmak zor olabilir; çünkü uzay kimsesizdir ve hiçbir kuruma ait değildir.
