Ukrayna, Cumartesi günü Rusya’nın petrol ihracatını yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu düşünülen iki gemiye yönelik saldırılar düzenlediğini iddia etti.
Kodu Sea Baby olan bu model, Ukrayna için giderek daha önemli bir silah haline geliyor. Bu deniz drone’u türü, tespit edilmesi zor ve birkaç yüz kilo patlayıcı taşıyabilen bu model, Karadeniz’deki iki petrol tankerine yönelik saldırıda kullanıldı; 29 ve 30 Kasım cuma ve cumartesi günleri. Kiev, hedef aldığı gemileri vurduğunu duyurdu; gözünü “hayalet filo” olarak adlandırılan, Rusya’nın yaptırımlara rağmen petrol ihracatını sürdürmesine olanak tanıyan bu belirsiz gemi ağını dikti. Vurulan iki gemi Gambiya bayrağı taşımakta ve Avrupa yaptırımları tarafından hedef alınmış olması nedeniyle bu kapsama dahil olarak görülüyordu.
1dk
Salı sabahı Türkiye, bu kez Rus bayrağı taşıyan ve ayçiçek yağı yüklü olan bir başka kargo gemisinin kıyılarına yakın bir bölgede bir saldırı bildirdiğini, ancak bu olayın geminin yoluna devam etmesini engellemediğini kaydetti. Cumartesi, bir deniz dronu da Novorossiysk Limanı’ndaki Rus petrol terminalinin altyapısını hasara uğratmıştı. Ukrayna, bu iki eylemin sorumluluğunu üstlenmedi.
Gizli ama stratejik bir gemi filosu
Tüm bu saldırılar, Rusya’nın deniz ticaret zincirinin kilit halkalarını hedeflemiş oldu ve ülkenin petrol ihracatının bir kısmının geçtiği yolu bozuyor. ABD’nin öncülüğündeki barış anlaşması müzakerelerinin yoğunlaştığı ve kışın yaklaşmakta olduğu bir dönemde, Kiev ile Moskova arasındaki enerji geriliminde en çok sahne alan alan denizler oldu.
G7 ülkeleri ve Avrupa Birliği’nin ham petrol fiyatlarını sınırlama çabalarına rağmen Moskova, “hayalet filo” olarak bilinen bir petrol tankerleri topluluğuna güvenebilir: bu filo, çoğu eski olan gemilerden oluşuyor ve Rusya ile bağlantıları çoğu zaman saklı kalıyor; gemiler gönüllü bayrak altında seyrediyor, sicil numaralarını sık sık değiştiriyor ve bazen sigortasız ya da az sigortalı oluyorlar. Mart ayında France Télévisions’ın yürüttüğü bir soruşturma, bu ağın en az 673 gemiden oluştuğunu ve birden fazla veri tabanında kayıtlı olduğunu tahmin etmişti.
Avrupa Doğu Avrupa uzmanı ve düşünce kuruluşu Euro Créative’in bağlı araştırmacısı Ulrich Bounat’a göre bu “hayalet filo”, “dünya petrol filosunun küçük bir bölümünden biraz fazlasını temsil ediyor”. “Bu, Rusya’nın yaptırımları aşması için temel bir yol” diyor yazar La Guerre hybride en Ukraine, quelles perspectives ? (Cygne yayınevi) adlı eserinin. Bu gemiler, konumlarını saklamak için “çevresel olarak transponderlerini kapattıkları” dönemler yaşıyorlar; özellikle Rus limanlarına girerken veya yolculukları sırasında bir gemiye yüklerini aktarma esnasında görünmezleşiyorlar. Bu örtünme, Moskova’nın “petrolünü kime sattığını ve ne zaman sattığını” saklamasına olanak tanıyor, diye ekliyor Ulrich Bounat.
Bu gemilerden bazıları, ticari amaçtan çok daha karanlık bir rol oynadığı ileri sürülen daha askeri nitelikte faaliyetlerle de ilişkili olabilir. Baltık Denizi’nde kabloların kesilmesi olayları ya da Danimarka’da hava sahası gözeten dronlar olayında, bir geminin arka planda faaliyet gösterdiği düşünülüyor; bu tür olasılıklar, bu filonun yalnızca ticari bir mesele olmadığını akla getiriyor.
Des attaques ukrainiennes de plus en plus directes
Ancak bu gemilere yönelmek, öncelikle Rusya’nın cephesini finansal olarak vurmak anlamına geliyor. Avrupa’yı bu “gölge filo” için bir “engel politikası” yürütmeye çağıran, Ekim başında Emmanuel Macron, bu filo için Rusya bütçesinin onlarca milyar avro oluşturduğunu ve Rus savaş çabasının yaklaşık %40’ını finanse ettiğini söylemişti. Bu filo, özellikle Çin ve Hindistan’a satılan ham petrolün önemli bir kısmını taşıyor. Bu gemilere, boş olsalar dahi ulaşmak, maliyetleri artırır ve Karadeniz gibi Moskova için hayati olan kronik hassas bölgelerdeki güzergâhları zayıflatır; bu bölge, Rus limanlarını Türk boğazlarına bağlar ve oradan da Akdeniz’e uzanır.
Ulrich Bounat, Ukrayna’nın stratejisinin aşamalı olarak evrildiğini anlatıyor. Uzun süre Kiev, Batı müttefiklerinin izni olmadan ve küresel piyasaları sarsma korkusuyla Rus petrol altyapılarına yönelik saldırılardan kaçındı. Ancak Ukraynalılar, topraklarında bulunan rafinerileri hedeflemeye başladı; Ağustos ayında Reuters, bir dizi saldırının Rusya’nın rafinaj kapasitesinin en az %17’sine karşılık gelen tesisleri sekteye uğrattığını tahmin etmişti.
Salvalar daha sonra ihracat limanlarına da yayıldı; Povýsev veya Novorossiysk gibi stratejik noktalar, aynı zamanda Kazak petrolünü taşıyan Caspian Pipeline Consortium boru hattını da yönlendiriyor. Bir yük gemisiyle bağlantıyı kurup bu altyapı üzerinden gemileri doldurmak için kullanıldığı iddia edilen bu limanlar Cumartesi bir kez daha hedef alındı ve bu hareket Kazakistan’da tepkilere yol açtı. Ukrayna, Cumartesi günü “hayalet filo”nun iki petrol tankerine yönelik saldırıyı üstlendiğini açıkladı; Ukrayna güvenlik hizmetleri, gemilerin Novorossiysk’e yönlendirilmekte olduğunu belirtti.
Montrer que Kiev conserve “des cartes en main”
Hedef net: Ulrich Bounat’ın özetlediği gibi “Rus petrolünün manasını azaltmaya çalışmak” ve “Rusların petrol ihracatı için ödeyecekleri bedeli artırmak”. Her saldırı, sigorta primlerini yükseltiyor, lojistiği zorlaştırıyor ve Moskova’nın marjlarını zayıflatıyor. Bu, Ukrayna’nın denizlerdeki savaş teçhizatını güçlendirmesiyle gelen bir strateji; Sea Baby adlı drone’lar sayesinde, gemileri kullanmadan, savaş gemilerini devreye sokmadan uzak mesafelerden hızlı ve etkili atışlar yapılabiliyor. “Düşman için görünmeziz. Onlar bizi gördüğünde, çoğu zaman çok geç olur”, diyen bir Ukraynalı pilot, 2024 yılında France Télévisions’a konuşmuştu. “Yaptıklarım Moskova için gerçek bir problem, ve Ukrayna için en büyük önem taşıyor”.
Bu araştırmacının görüşüne göre, Ukrayna’nın bu tür saldırılarından sonraki tırmanma riski düşük kalıyor: iki gemi de boştu, “Türk kıyılarına uzaklarda” ve Türkiye’nin karasuları dışında vuruldu; ayrıca sahte bayrakla seyir ediyorlardı ve Rus bayrağı altında değillerdi. “Rusya, Ukrayna’nın enerji sistemine yönelik saldırıları artırabilir” diye düşünülse de, bir sınır var: Ukrayna’nın ihracat rotası şimdi Romanya ve Bulgaristan kıyılarından geçiyor ve birçok gemi NATO tarafından gözetim altında olan bölgelerde bulunuyor. Şu ana kadar bu Karadeniz saldırıları, Kiev’in diplomatik görüşmelerin zorluğu içinde bile elinde bazı kozlar tutabildiğini hatırlatıyor: Ulrich Bounat, “Ukraynalılar, ellerinde kartlar olduğunun da farkında ve bunu göstermek istiyorlar” sonucunu paylaşıyor.
